Een van de laatste open landschappen van het land

01

Wat het landschap kenmerkt

De Westhoek tussen de IJzer en de Franse grens is een open agrarisch landschap met verspreide hoeves, kleine dorpskernen en kerktorens als hoogste punten. De horizon is vrijwel ononderbroken.

Precies die openheid maakt het gebied bijzonder. In Vlaanderen zijn er nog maar weinig plekken waar men kilometers ver kan kijken zonder hoogspanningslijnen, industriegebouwen of windturbines te zien.

02

Wat drie turbines van 235 meter daarin betekenen

Een turbine van 235 meter is vijf keer zo hoog als de kerktoren van Leisele en bijna drie keer zo hoog als de toren van Hondschoote, vandaag het hoogste gebouw in de wijde omgeving. Alleen de zendmast van Houtem komt hoger, maar dat is een slanke mast zonder bewegende delen. In vlak, open terrein blijft zo’n constructie tot op tientallen kilometers zichtbaar, en de bewegende wieken trekken de blik meer dan een stilstaand object van dezelfde hoogte.

De drie turbines staan in een rij van ongeveer 1,2 kilometer. Vanuit Leisele, Izenberge, Beveren-aan-de-IJzer en de dorpen aan de Franse kant van de grens zouden ze de skyline bepalen.

03

Het precedent

Slagschaduw en geluid zijn de gekende hinder van een windturbine. Ze worden per woning berekend, getoetst aan normen en desnoods afgekocht met een stilstandregeling. Het landschap kent zo’n norm niet, en daar zit het grotere risico.

Het Vlaamse beleid, vastgelegd in de omzendbrief RO/2014/02, geeft de voorkeur aan bundeling van windturbines met bestaande infrastructuur: snelwegen, kanalen, industriezones of eerder vergunde turbines. De bedoeling is uitdrukkelijk om de echte open ruimte te vrijwaren. Rond Leisele is er geen enkele infrastructuur om bij aan te sluiten. Vandaag is dat het sterkste argument tegen het project.

Een eerste vergunning draait dat argument om. Elke volgende aanvraag in de streek kan dan verwijzen naar de drie turbines van Leisele als bestaande infrastructuur waarbij aangesloten wordt, en de bundelingsregel werkt vanaf dan vóór meer turbines in plaats van tegen. Zo wordt een open landschap stap voor stap een windlandschap, zonder dat iemand ooit over die keuze heeft beslist. Wat eenmaal vergund is, komt niet meer weg.

04

Wat Heuvelland leert

Heuvelland, zo’n dertig kilometer verderop in dezelfde Westhoek, is een streek met hetzelfde profiel: landbouw, verspreide dorpen, rust en vergezichten, en een toerisme dat daarvan leeft. De West-Vlaamse heuvels en omgeving zijn sinds 2013 vastgesteld in de landschapsatlas, onder meer omwille van de ruime vergezichten en de afwisseling van open akkers en bos.

Toen een ontwikkelaar in 2013 zeven windturbines wilde bouwen in Nieuwkerke, adviseerden de gemeente Heuvelland, de Vlaamse windwerkgroep en de provinciale milieuvergunningscommissie unaniem negatief, en weigerde de provincie West-Vlaanderen de vergunning. De motivering: het gebrek aan bundeling, de opstelling en de schaal van de turbines waren niet verenigbaar met de landschapswaarden van Heuvelland. Er staat vandaag geen enkele grote windturbine in Heuvelland.

Het landschap rond Leisele is even open en even ongeschonden, met dezelfde afwezigheid van infrastructuur. Ook hier duidt de landschapsatlas waardevolle gebieden aan, zoals de overgang van De Moeren naar het plateau van Izenberge. Het criterium dat in Heuvelland de doorslag gaf, geldt hier onverkort. Het verschil is dat Heuvelland zijn landschap heeft benoemd en verdedigd vóór de eerste turbine er stond.

05

Hoe het landschap in de procedure wordt beoordeeld

De omzendbrief RO/2014/02 legt het afwegingskader vast voor windturbines in Vlaanderen. De landschappelijke inpassing is een van de criteria, naast slagschaduw, geluid, natuur, veiligheid en erfgoed.

Bij een vergunningsaanvraag hoort een landschapsstudie met fotosimulaties vanaf vaste standpunten. Inwoners kunnen tijdens het openbaar onderzoek eigen standpunten en observaties aanbrengen, bijvoorbeeld zichten die in de studie ontbreken.